De fiscale aspecten van VZW’s liggen Dirk Deschrijver al sinds zijn jonge jaren als jurist na aan het hart. Talrijke artikelen wijdde hij inmiddels aan dit onderwerp. Ruim twintig jaar geleden publiceerde hij bij Uitgeverij Biblo (thans Roularta Media Group) het boek ‘VZW & Belastingen’; de derde uitgave van dat boek dateert ondertussen van 2005 en telde toen al meer dan 700 pagina’s.

Compleet nieuw handboek

Dirk Deschrijver is de materie steeds blijven opvolgen en heeft, meer dan tien jaar later, resoluut gekozen voor een andere aanpak. Hij bestudeert – nog steeds op een kritische manier – de fiscaalrechtelijke status van verenigingen en stichtingen naar Belgisch recht, maar dit keer per belasting, en niet meer per rechtsvorm. Het resultaat is een compleet nieuw standaardwerk met als titel ‘Verenigingen, Stichtingen & Belastingen’.

Het aantal rechtsvormen dat de auteur onderzoekt, is veel ruimer dan voorheen. Zo neemt hij niet alleen de ‘klassieke’ verenigingen en stichtingen, zoals VZW’s, private stichtingen en stichtingen van openbaar nut onder de loep, maar ook verenigingen zonder rechtspersoonlijkheid (waarover nog maar weinig doctrine bestaat), verenigingen van mede-eigenaars, organismen voor de financiering van pensioenen enzovoort. In het eerste deel van zijn boek overloopt de auteur deze rechtsvormen één voor één, met hun respectievelijke bedrijvigheden en vermoedelijke aantal.

Vervolgens behandelt de auteur zowat alle belastingen waarmee verenigingen en stichtingen in aanraking kunnen komen. In het tweede – en tevens meest omvangrijke – deel gaat hij na in hoever verenigingen en stichtingen te beschouwen zijn als belastingplichtigen ten aanzien van de diverse Belgische belastingen. De meeste aandacht gaat naar de inkomstenbelastingen, en dan voornamelijk de rechtspersonenbelasting in al haar aspecten en de scheidingslijn tussen de vennootschaps- en de rechtspersonenbelasting. Maar ook de erfbelasting en de taks tot vergoeding van de successierechten komen aan bod, evenals de registratiebelasting, de BTW en de ‘andere belastingen’ (waaronder de belasting op spelen en weddenschappen, de verkeersbelasting enz.).

In het derde deel onderzoekt Dirk Deschrijver wanneer en in hoever verenigingen en stichtingen optreden als agenten van de Belastingdienst. Wanneer moeten ze roerende voorheffing of bedrijfsvoorheffing ten aanzien van bepaalde van hun uitgaven inhouden voor rekening van de Schatkist? En wanneer moeten ze BTW op bepaalde van hun ontvangen bedragen doorstorten aan de Belastingdienst?

Ten slotte belicht de auteur ook in detail het fiscale lot van ‘insiders’ (zoals oprichters, leden, bestuurders, werknemers, vrijwilligers enz.) en ‘stakeholders’ (waaronder schenkers, legatarissen, verhuurders, schuldeisers, sponsors…) in hun relatie met verenigingen en stichtingen. Met bijzondere aandacht voor de leden en de bestuurders van verenigingen, en de aansprakelijkheid van laatstgenoemden voor belastingschulden.

Up-to-date en kritisch

Het handboek is volledig aangepast aan de jongste stand van de fiscale en aanverwante wetgeving. Hoewel de auteur een breed spectrum aan relevante rechtsvormen onderzoekt, gaat de meeste aandacht naar de ‘klassieke’ verenigingen en stichtingen. Waar nodig verwijst hij naar de nieuwe bepalingen van het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (WVV) en de fiscale uitlopers daarvan. Voorts bespreekt hij ook de weerslag van het ‘nieuwe ondernemingsrecht’ zoals ingevoerd door de wet van 15 april 2018 op de door hem behandelde materie.

Ook alle van belang zijnde (inclusief de meest actuele) beslissingen van de Dienst Voorafgaande Beslissingen en van de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) komen aan bod.

De auteur gaat ook actuele vraagstukken en knelpunten niet uit de weg. Zo gaat hij bijvoorbeeld met een kritische blik dieper in op de complexe teksten en toepassing van de zgn. ‘kaaimantaks’ ten aanzien van buitenlandse roerende inkomsten van verenigingen zonder rechtspersoonlijkheid. En op het fiscale stelsel van de zgn. ‘verenigingswerkers’ enz.

Heel wat aandacht gaat ook uit naar de rechtspraak. Ook sinds lang bestaande regels blijven immers aanleiding geven tot een (soms overvloedige) rechtspraak (en dus rechtsonzekerheid). Denk aan de continue stroom van rechtszaken betreffende de vrijstelling van onroerende voorheffing voor ideëel bestemde onroerende goederen. Of aan het delicate vraagstuk van de belastingplichtige die verantwoordelijk is voor de inhouding van roerende voorheffing ten aanzien van concessievergoedingen (de schuldenaar of de genieter van die inkomsten?). Doorheen het werk worden de relevante arresten van het Grondwettelijk Hof en het Hof van Cassatie gesitueerd en van commentaar voorzien. Ook de talrijke (Europese) rechtspraak aangaande het (te?) complexe en voor de belastingplichtigen ook niet erg gunstige stelsel van de vrijstellingen in de BTW noopt tot bijzondere aandacht.

Onmisbaar werkinstrument

Met zijn meer dan 1.000 pagina’s fiscale wetenschap richt ‘Verenigingen, Stichtingen & Belastingen’ zich in de eerste plaats tot juristen gespecialiseerd in ondernemingsrecht, maar verder tot iedereen die betrokken is bij het bestuur van verenigingen en stichtingen. In hun confrontatie met de toenemende complexiteit van het belastingrecht vormt dit omvangrijke hand- en studieboek dan ook een onmisbaar werkinstrument.

De auteur

Dirk Deschrijver is licentiaat in de rechten, bijzonder licentiaat in de fiscale wetenschappen en bijzonder licentiaat in het economisch recht. Hij schreef een aantal boeken en artikelen over fiscaal recht, en ook handelscontracten. Hij is werkzaam als General Counsel en is tevens redactielid van het Tijdschrift voor Rechtspersoon en Vennootschap - Revue pratique des sociétés (TRV-RPS).